چنان كه ياد شد در دورهء مأمون ترجمه از كتابهاى بيگانگان به اوج تعالى و ترقى خود رسيد چه آنكه او كتابخانه‌اى مخصوص را مركز اين امر قرار داده بود و همين است كه به « بيت الحكمة » يا « خزانة الحكمة » يا به قول بلعمى به « گنج خانه مأمون » معروف گشته است . بسيارى از دانشمندان و مترجمان در آنجا مشغول تحقيق و ترجمه بودند . يحيى ابن ابى منصور موصلى منجّم صاحب رصد در زمان مأمون و محمّد بن موسى خوارزمى صاحب زيج از خازنان اين بيت الحكمه بودند و همچنين احمد طيّبى معروف به صنوبرى و فضل بن نوبخت از كسانى بودند كه در آنجا به مطالعه و استنساخ و ترجمه و تأليف اشتغال داشتند . « 1 » حنين بن اسحق ابو زيد بن اسحق العبادى « 2 » ، منسوب به عباد كه به چند قبيلهء عربى كه در قرون اوّل مسيحى در حيره بر نصرانيّت گرد آمده بودند اطلاق شده است و شاعر عرب در اين شعر اشاره به آنان كرده است : يسقيكها من بنى العباد رشا * منتسب عيده إلى الأحد « 3 » او در سال 194 در حيره به دنيا آمد . حيره كه در سريانى « حيرتا » آمده به معنى باروى شهر و لشكرگاه و دير است و اين شهر پايتخت لخمىهاى جنوب عراق بوده كه مورد حمايت ساسانيان بر ضدّ حمله‌هاى روميان بوده‌اند . « 4 » اسحق پدر حنين صيدلانى ( - داروساز ) بود و با حشائش و عقاقير و اعشاب و نباتات و گياهان داروئى سروكار داشت . « 5 » از خانوادهء او شاگرد و همكار او در ترجمه حبيش بن الحسن الاعسم خواهرزاده‌اش شناخته شده است . حنين نخست نزد پدرش به تعلّم طب پرداخت و در چهار زبان عربى و سريانى و يونانى و فارسى مهارت يافت و سپس مبانى پزشكى را در مدرسه و بيمارستان جنديشاپور استوار ساخت . او زبان عربى را در بصره با اعتماد بر كتاب العين خليل بن احمد فراهيدى فرا گرفت و آن كتاب را به بغداد آورد و در بغداد به حلقهء درس پزشك مشهور يوحنّا بن ماسويه

--> ( 1 ) . عصر المأمون ، ج 1 ، ص 375 . ( 2 ) . به فتح عين و تخفيف با . ( 3 ) . عيون الانباء ، ج 2 ، ص 139 . ( 4 ) . مقدّمهء جوامع حنين بن اسحق فى الآثار العلوية ، ص 13 . ( 5 ) . تاريخ الحكماء ، ص 174 .